Knoops’ Innocence Project

Een strafzaak eindigt in beginsel wanneer een uitspraak onherroepelijk is geworden. Dat betekent meestal dat hoger beroep en cassatie niet meer mogelijk zijn of dat daarvan al gebruik is gemaakt.

In uitzonderlijke situaties kan een onherroepelijke strafrechtelijke veroordeling toch opnieuw worden beoordeeld. Dit heet herziening.

Herziening is een buitengewoon rechtsmiddel. Het is nadrukkelijk geen extra hoger beroep of een nieuwe mogelijkheid om dezelfde argumenten opnieuw aan een rechter voor te leggen.

Dat iemand het niet eens is met zijn of haar veroordeling, vindt dat getuigen niet geloofwaardig waren of meent dat de rechter het bestaande bewijs anders had moeten waarderen, is op zichzelf daarom geen grond voor herziening.

De wettelijke drempel voor herziening is hoog. 

Wanneer kan sprake zijn van een novum?

In de meeste herzieningszaken staat de vraag centraal of sprake is van een zogenoemd novum.

Kort gezegd gaat het om een gegeven dat de rechter bij de behandeling van de strafzaak niet kende en dat zo belangrijk is dat daardoor het ernstige vermoeden ontstaat dat de zaak anders zou zijn afgelopen wanneer de rechter dit gegeven destijds wel had gekend.

Het moet dus om meer gaan dan alleen nieuwe informatie. Het nieuwe gegeven moet ook voldoende gewicht hebben in verhouding tot het bewijs waarop de oorspronkelijke veroordeling berustte.

Volgens de Nederlandse wet kan het onder meer gaan om een nieuw gegeven dat het ernstige vermoeden oproept dat de rechter, als hij daarvan had geweten, tot vrijspraak, ontslag van alle rechtsvervolging, niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie of toepassing van een minder zware strafbepaling zou zijn gekomen.

Voorbeelden van mogelijke nieuwe gegevens

Of iets daadwerkelijk een novum is, hangt altijd af van de omstandigheden en het oorspronkelijke strafdossier. Voorbeelden van gegevens die aanleiding kunnen geven tot nader onderzoek zijn:

• nieuw DNA- of ander forensisch bewijs;
• resultaten van een nieuwe onderzoeksmethode die ten tijde van de strafzaak nog niet beschikbaar was;
• nieuw technisch of digitaal bewijsmateriaal;
• een nieuwe getuige die relevante informatie kan geven die niet eerder bekend was;
• een gewijzigde getuigenverklaring, wanneer daarvoor voldoende betrouwbare en relevante ondersteuning bestaat;
• nieuwe informatie waaruit blijkt dat eerder gebruikt bewijs mogelijk onjuist of onbetrouwbaar was;
• nieuwe wetenschappelijke inzichten die een voor de veroordeling belangrijke deskundigenconclusie wezenlijk kunnen aantasten;
• nieuwe gegevens die een alibi of een ander scenario ondersteunen.

Deze voorbeelden betekenen niet dat automatisch sprake is van een novum. Ook nieuw DNA-bewijs, een nieuwe getuige of een ingetrokken verklaring leidt niet vanzelf tot herziening. Steeds moet worden beoordeeld hoe het nieuwe gegeven zich verhoudt tot het volledige bewijs in de oorspronkelijke strafzaak.

Wat is meestal géén grond voor herziening?

Herziening is in beginsel niet bedoeld voor situaties waarin uitsluitend wordt aangevoerd dat:

• u het niet eens bent met de uitspraak;
• u vindt dat de rechter een verkeerde beslissing heeft genomen;
• de rechter volgens u een bestaande getuigenverklaring anders had moeten beoordelen;
• bestaand bewijs volgens u onvoldoende was;
• dezelfde argumenten al tijdens de strafzaak, het hoger beroep of de cassatieprocedure zijn aangevoerd;
• u achteraf een andere uitleg geeft aan feiten die al bij de rechter bekend waren;
• u alleen opnieuw wilt laten beoordelen of de oorspronkelijke rechter het bewijs juist heeft gewaardeerd.

Voor een kansrijk herzieningstraject is in de regel een concreet nieuw aanknopingspunt nodig.

Heeft u geen nieuw gegeven, maar uitsluitend bezwaren tegen de manier waarop de rechter het bestaande dossier heeft beoordeeld, dan zal een herzieningsprocedure doorgaans niet de aangewezen weg zijn.

Nieuw betekent niet automatisch een novum

Een veelvoorkomend misverstand is dat ieder stuk of iedere verklaring die na de veroordeling ontstaat daarmee juridisch ook “nieuw” is.

Dat is niet het geval.

Een nieuwe verklaring moet bijvoorbeeld voldoende betrouwbaar en relevant zijn en daadwerkelijk iets kunnen veranderen aan de bewijspositie. Ook een nieuwe deskundige die alleen een andere mening geeft over reeds bekende gegevens levert niet zonder meer een novum op.

De kernvraag is steeds:

Is er een nieuw en voldoende onderbouwd gegeven dat de rechter destijds niet kende én dat, bezien in samenhang met het bestaande bewijs, een ernstig vermoeden oproept dat de strafzaak wezenlijk anders zou zijn afgelopen?

Pas wanneer die vraag mogelijk bevestigend kan worden beantwoord, kan nader onderzoek naar een herzieningsprocedure zinvol zijn.

Een herzieningszaak begint vaak niet met het schrijven van een herzieningsverzoek, maar met onderzoek.

Het Knoops’ Innocence Project kan beoordelen of er concrete aanwijzingen bestaan die nader onderzoek naar een mogelijke gerechtelijke dwaling rechtvaardigen.

1. Eerste beoordeling van de zaak

Een eerste stap is het bestuderen van de onherroepelijke uitspraak en, wanneer daarvoor aanleiding bestaat, de relevante onderdelen van het strafdossier.

Daarbij kijken wij onder meer naar:

• waarop de oorspronkelijke veroordeling is gebaseerd;
• welke verweren al zijn gevoerd;
• welke feiten en gegevens bij de rechter bekend waren;
• wat precies als nieuw gegeven wordt aangevoerd;
• of dat gegeven juridisch als mogelijk novum kan worden aangemerkt;
• en of het nieuwe gegeven voldoende gewicht kan hebben om de oorspronkelijke veroordeling ter discussie te stellen.

Niet iedere zaak waarin iemand zijn onschuld blijft bepleiten leent zich voor nader herzieningsonderzoek. Daarom vindt eerst een kritische juridische beoordeling plaats.

2. Onderzoek naar mogelijke nieuwe feiten

Wanneer er concrete aanknopingspunten bestaan, kan nader onderzoek nodig zijn.

Afhankelijk van de zaak kan daarbij worden gedacht aan het onderzoeken of opnieuw laten onderzoeken van forensisch materiaal, het bestuderen van technisch of digitaal bewijs, het benaderen of horen van getuigen, het inschakelen van onafhankelijke deskundigen of het reconstrueren van onderdelen van de oorspronkelijke bewijsvoering.

Het doel van dergelijk onderzoek is niet om de gehele strafzaak simpelweg opnieuw te voeren. Het onderzoek moet gericht zijn op het vinden, verifiëren en juridisch beoordelen van gegevens die mogelijk relevant zijn voor herziening.

Knoops’ advocaten heeft ruime ervaring met dergelijke onderzoeken naar mogelijke gerechtelijke dwalingen en met het samenwerken met deskundigen uit verschillende disciplines.

3. Verzoek om nader onderzoek bij de procureur-generaal

In bepaalde ernstige strafzaken biedt de wet daarnaast de mogelijkheid om via een advocaat aan de procureur-generaal bij de Hoge Raad te verzoeken nader onderzoek te laten verrichten naar een mogelijke herzieningsgrond.

Aan zo’n verzoek zijn wettelijke voorwaarden verbonden. Het is daarom niet in iedere strafzaak mogelijk.

De procureur-generaal kan bij de beoordeling van een dergelijk verzoek advies vragen aan de Adviescommissie Afgesloten Strafzaken (ACAS). Wanneer nader onderzoek wordt toegestaan, kunnen bijvoorbeeld een onderzoeksteam of een rechter-commissaris worden ingeschakeld.

Knoops’ advocaten kan beoordelen of deze procedure in een concreet geval beschikbaar en aangewezen is en kan een dergelijk verzoek voorbereiden en indienen.

4. Het opstellen van de herzieningsaanvraag

Wanneer het onderzoek voldoende nieuwe en juridisch relevante gegevens heeft opgeleverd, kan een herzieningsaanvraag worden voorbereid.

Een veroordeelde kan een herzieningsaanvraag in Nederland niet zelf bij de Hoge Raad indienen. De aanvraag moet door een advocaat worden ingediend.

In de aanvraag moet nauwkeurig worden uitgelegd:

• welk nieuw gegeven wordt aangevoerd;
• waarom dit gegeven niet bij de rechter bekend was;
• hoe dit gegeven zich verhoudt tot het oorspronkelijke bewijs;
• en waarom daardoor het ernstige vermoeden ontstaat dat de strafzaak tot een van de wettelijk bedoelde andere uitkomsten zou zijn gekomen.

Een herzieningsaanvraag vereist daarom zowel gedegen dossierkennis als een zorgvuldige juridische en feitelijke onderbouwing.

5. Procedure bij de Hoge Raad

De Hoge Raad beoordeelt in Nederland of aan de wettelijke voorwaarden voor herziening is voldaan. Het Parket bij de Hoge Raad kan daarover adviseren.

Wanneer de Hoge Raad de herzieningsaanvraag gegrond verklaart, betekent dat niet automatisch dat de veroordeelde daarmee is vrijgesproken. De strafzaak wordt in beginsel verwezen voor een nieuwe inhoudelijke behandeling door een gerechtshof.

In die nieuwe procedure wordt de zaak opnieuw beoordeeld met inachtneming van de nieuwe gegevens.

Herziening in het Caribische deel van het Koninkrijk

Het Knoops’ Innocence Project heeft ook jarenlange ervaring met herzieningszaken in Aruba, Curaçao, Sint Maarten, Bonaire, Sint Eustatius en Saba en met procedures voor het Gemeenschappelijk Hof van Justitie.

De procedure verschilt op onderdelen van de Nederlandse herzieningsprocedure. Het Gemeenschappelijk Hof van Justitie beoordeelt daar een herzieningsverzoek. Wanneer het Hof aanleiding ziet de zaak te herzien, kan de strafzaak vervolgens opnieuw inhoudelijk worden behandeld door het Gemeenschappelijk Hof in een andere samenstelling.

Knoops Advocaten heeft ervaring met zowel het onderzoek voorafgaand aan dergelijke aanvragen als met de herzieningsprocedure zelf.

Ervaring met gerechtelijke dwalingen

Onderzoek naar mogelijke gerechtelijke dwalingen vormt al jarenlang een gespecialiseerd onderdeel van de praktijk van Knoops Advocaten.

Het Knoops’ Innocence Project is betrokken geweest bij meerdere zaken waarin een eerder onherroepelijk veroordeelde na herziening alsnog werd vrijgesproken. Die ervaring leert tegelijkertijd dat succesvolle herzieningszaken uitzonderlijk zijn en doorgaans langdurig en intensief onderzoek vereisen.

Een herzieningsprocedure kan daarom nooit worden gegarandeerd. Ook wanneer iemand overtuigd is van zijn of haar onschuld, moet eerst kunnen worden vastgesteld of er juridisch relevante nieuwe gegevens beschikbaar zijn of door gericht onderzoek naar voren kunnen komen.

Wilt u uw zaak voorleggen aan het Knoops’ Innocence Project, dan ontvangen wij graag voldoende informatie om een eerste beoordeling te kunnen maken.

Stuur bij voorkeur:

• de uitspraak waarvan u herziening wenst;
• eventuele uitspraken in hoger beroep en cassatie;
• een korte chronologische beschrijving van de zaak;
• een duidelijke omschrijving van het nieuwe gegeven of de nieuwe informatie;
• documenten of andere stukken die dit kunnen onderbouwen;
• en een korte toelichting waarom deze informatie volgens u van belang is voor de veroordeling.

Het Knoops’ Innocence Project ontvangt veel verzoeken om zaken te beoordelen. Onderzoek naar een mogelijke gerechtelijke dwaling kan bovendien omvangrijk en tijdrovend zijn. Daarom kunnen wij niet iedere aangemelde zaak in behandeling nemen en moeten wij een strikte selectie maken.

Bij de eerste beoordeling kijken wij vooral of er voldoende concrete aanknopingspunten zijn voor nader onderzoek en of dat onderzoek mogelijk relevant kan zijn voor een herzieningsprocedure.

Ook wanneer een zaak daarvoor in aanmerking komt, moet rekening worden gehouden met een langdurig traject. Zowel het onderzoek voorafgaand aan een eventuele aanvraag als de herzieningsprocedure zelf kan veel tijd (jaren) in beslag nemen. De uitkomst daarvan kan nooit vooraf worden gegarandeerd.

Na beoordeling van de aangeleverde informatie laten wij weten of wij voldoende aanknopingspunten zien om de zaak verder te onderzoeken.